بپيوستم اين نامهء باستان * پسنديده از دفتر راستان « 1 » بايد افزود كه كلمهء « در » مزبور به معناى « باب » يا بهره و فصل در كتابهاست ، چنان كه اسم كتاب معروف « صد در بندهشن » به معناى « مائة باب » مىباشد . 3 . دبير و ديوان پيشهء دبيرى يا صناعت انشاء و « كاتب » پيداست كه هم با آغاز كتابت و اختراع يا استعمال خطّ در بين ملل باستانى پديد آمده ، ديوان يا دبيرخانه هم جايى بوده است كه دبيران ، امور كتابت اسناد و نامه‌هاى دولتى يا فرمدارى را انجام مىداده‌اند ؛ امروز هم بر همان منوال است . حسب روايات ملّى و هم مدارك تاريخى ايران ، رستهء دبيران پيوسته يكى از گروه‌هاى فرداست اجتماعى بوده ، پيشهء دبيرى نيز همواره از پيشه‌هاى « ارجمند » بشمار مىرفته است . منتها شرح و بسط اين موضوع عجالة از حيطهء مختار و محدود اين گفتار بيرون است . در كتاب‌هاى تاريخ اجتماعى و تمدّن مربوط به ادوار باستانى ايران ، در اين خصوص به‌قدر كافى سخن رفته است . دانسته است كه فنون كتابت و آيين دبيرى و سنن ديوانى و ديوان‌سالارى ايران باستان ، يكسره به دوران اسلامى انتقال يافت كه داستان آن مشهور است و آداب آن در دستگاه ادارى خلافت عباسى و حكومت‌هاى ايرانى موروث گشت . در باب آيين و آداب كتابت و صناعت انشاء در عهود اسلامى ، چنان‌كه دانسته باشد ، نامه‌هاى بلند كرامند نوشته آمده ، كه براى نامهاى آنها و نيز آگاهى از شيوه‌هاى اين هنر ، علاقه‌مندان را به گفتارهاى پياپى استاد محمّد تقى دانش‌پژوه به عنوان « دبيرى و نويسندگى » حوالت مىدهيم « 2 » . اما چنان‌كه در بهرهء « مواد كتابت » گذشت ، كلمهء « دپى » ( - كتابت ) در اصل يك واژهء كهن سومرى به معناى « لوحه ، يا كتيبه و خطّ » باشد ، كه از طريق اكدى در همهء زبان‌هاى باستانى سامى و ايرانى وارد شده است . همين كلمه كه به صورت « ديپى » ( dipi ) در فارسى باستان مكرّر ياد گرديده ، هم از ديرباز شمارى وجوه اشتقاقى يا تركيبى از آن نيز

--> ( 1 ) . همان ، 1 / 22 ، 5 / 237 ، 8 / 252 و 254 ، 9 / 218 . ( 2 ) . رش : ماهنامهء هنر و مردم ، از شمارهء 101 ( اسفند 1349 ) - ببعد .